Tussen waarden en identiteit: In dialoog naar moreel burgerschap

Samenvatting

In Nederland zijn scholen wettelijk verplicht actief bij te dragen aan burgerschapsonderwijs, waarbij expliciete aandacht voor morele waarden centraal staat. Dit vraagt van leraren dat zij leerlingen begeleiden bij het ontwikkelen van waarden, houdingen en vaardigheden die democratisch burgerschap ondersteunen. Vooral het aspect moreel burgerschap speelt hierin een cruciale rol, omdat dit zich richt op de waarden en verantwoordelijkheden die het handelen in een democratische samenleving richting geven. Lerarenopleidingen dragen hierin een belangrijke verantwoordelijkheid, maar deze morele dimensie krijgt in opleidingen nog onvoldoende structurele aandacht. Vanuit deze behoefte is binnen Fontys Educatie de methodiek ‘burgerschapsdialoog vanuit moreel perspectief’ ontwikkeld. Deze methodiek ondersteunt (aanstaande) leraren bij het herkennen van situaties waarin een beroep wordt gedaan op moreel burgerschap. Daarnaast helpt zij hen om de waarden en belangen die in dergelijke situaties een rol spelen expliciet te maken en om, vanuit democratische basiswaarden, verschillende handelingsmogelijkheden te verkennen en af te wegen. In dit artikel lichten we de methodiek toe en presenteren we de bevindingen van een pilotstudie onder 25 studenten die worden opgeleid tot leraar voor het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. De evaluatie laat zien dat het onderzoeken van spanningen een betekenisvol vertrekpunt vormt bij het interpreteren van burgerschapssituaties, het duiden van waarden en het onderbouwen van professionele keuzes. Dit proces van betekenisgeving ervaren studenten als een belangrijke bijdrage aan hun professionele identiteitsontwikkeling. Verdere doorontwikkeling biedt kansen om de methodiek breder in te zetten binnen verschillende opleidingen en zo studenten nog beter te ondersteunen in morele burgerschapssituaties