Het belang van leraar-leerlingrelaties voor professioneel welbevinden: inzetten op relationele competentie

Samenvatting

De kwaliteit van leraar-leerlingrelaties heeft een grote impact op zowel leerlingen als leraren (bv., Aboagye et al., 2020; Roorda et al., 2017). Warme, nabije relaties dragen bij aan het professionele welbevinden, terwijl conflictueuze relaties leiden tot stress en emotionele uitputting. De relationele competentie van leraren wordt dan ook beschouwd als hun vermogen om nabije dyadische relaties met leerlingen op te bouwen en te onderhouden, conflictueuze relaties te herstellen en op een effectieve manier om te gaan met de (emotionele) gevolgen van deze relaties (Borremans et al., 2024). Een misvatting die regelmatig voorkomt onder leraren, maar ook lerarenopleiders, is dat het opbouwen van relaties met leerlingen een stabiele, persoonlijke eigenschap is (Borremans et al., 2025; García-Moya et al., 2019; Jönsson et al., 2024; Koomen, 2023). Deze misvatting kan leiden tot de overtuiging dat relatievaardigheden moeilijk te ontwikkelen zijn en dat opleiding en begeleiding op dit vlak weinig zin hebben (Borremans et al., 2025; Jönsson et al., 2024). Het curriculum van lerarenopleidingen blijkt eerder beperkt en gefragmenteerd aandacht te besteden aan leraar-leerlingrelaties (Borremans et al., 2025; Jönsson et al., 2024; Poling et al., 2022). In dit artikel bepleiten we dat het opbouwen van kwalitatieve leraar-leerlingrelaties geen persoonlijke eigenschap is, maar een fundamentele professionele competentie. Om het risico op burn-out te verminderen en professioneel welbevinden te bevorderen, is het noodzakelijk om relationele competentie proactief en systematisch te integreren in lerarenopleidingen. Onderzoek toont consistent de cruciale rol van leraar-leerlingrelaties voor zowel leerlingen als leraren aan (bv., Aboagye et al., 2020; Roorda et al., 2017). Als gevolg van dit onderzoek groeit ook de aandacht voor de specifieke competenties die leraren nodig hebben om kwalitatieve relaties met hun leerlingen op te bouwen (bv., Borremans & Spilt, 2025; Jönsson et al., 2024). In dit artikel gaan we dieper in op het concept relationele competentie en beantwoorden we de volgende vragen: (1) Waarom is relationele competentie essentieel voor het professioneel welbevinden van leraren? (2) Wat houdt relationele competentie precies in? (3) Hoe kan deze competentie doelgericht ontwikkeld worden binnen de lerarenopleiding?