De onderwijsexpert staat voor de klas: Professional vision als kern van kwaliteitsvol onderwijs

Samenvatting

In het actuele onderwijsdebat in Vlaanderen en Nederland ligt een sterke focus op leeruitkomsten, evidence-informed handelen en onderwijskwaliteit. Beleidsmaatregelen en oplossingen hiervoor worden vaak gezocht in het aanpassen van curricula, methodes en structuren. Tegelijk dreigt de professionele ruimte van de leraar als onderwijsexpert daarbij minder zichtbaar te worden. Dit beschouwend artikel stelt dat kwaliteitsvol en evidence-informed onderwijs niet mogelijk is zonder expertleraren die in complexe klaspraktijken doordachte pedagogisch-didactische beslissingen nemen. Expertise wordt daarbij niet herleid tot ervaring of het correct toepassen van technieken, maar eerder opgevat als professionele oordeelsvorming waarbij de complexiteit van een klas als het ware kan worden ’gelezen’. Een sleutelconcept om deze expertise te begrijpen en te ontwikkelen is ‘professional vision’ of professionele kijk. Dit is het vermogen van leraren om in de klas relevante signalen op te merken, betekenisvol te interpreteren en hun handelen daarop af te stemmen. Expertleraren onderscheiden zich doordat zij patronen herkennen in leerlinggedrag en -denken en hun beslissingen baseren op een geïntegreerde kennisbasis. Evidence-informed onderwijs veronderstelt dergelijke expertise. Onderzoekskennis krijgt pas betekenis wanneer leraren die kunnen interpreteren, vertalen en gebruiken naar hun specifieke context. Dit heeft implicaties voor het volledige professionaliseringscontinuüm: lerarenopleiding, aanvangsbegeleiding en levenslang leren. In al deze fasen dient expliciet ingezet te worden op het ontwikkelen en verdiepen van ‘professional vision’, bijvoorbeeld via video-analyses. Aan de hand van twee praktijkvoorbeelden - het POTENTIAL-project rond inclusieve klaspraktijken en het TACOS-project rond taalstimulerende interacties - wordt geïllustreerd hoe video, simulatie, comparative judgement en gezamenlijke analyse daarbij opleidingsdidactisch kunnen worden ingezet. Het artikel besluit dat investeren in de professionele kijk van leraren geen luxe is, maar een noodzakelijke voorwaarde voor duurzaam kwaliteitsvol onderwijs. Dat vraagt ook van  lerarenopleiders dat zij hun eigen professionele kijken, denken en oordelen zichtbaar maken als leerbron voor toekomstige leraren.